Άνοια

Άνοια: Τι πρέπει να γνωρίζω και η σημασία της σωστής διάγνωσης

Η λέξη «άνοια» είναι ένας γενικός όρος που περιγράφει ένα σύνολο συμπτωμάτων που με την πάροδο του χρόνου μπορεί να επηρεάσουν τη μνήμη, την επίλυση προβλημάτων, τη γλώσσα και τη συμπεριφορά. Υπάρχουν πολλοί τύποι άνοιας, αλλά η νόσος Αλτσχάιμερ είναι η πιο κοινή. Η δεύτερη πιο συχνή είναι η αγγειακή άνοια. 

Τι προκαλεί την άνοια;

 Άνοια προκαλείται από διάφορες ασθένειες που βλάπτουν τον εγκέφαλο. Τα νευρικά κύτταρα του εγκεφάλου προσβάλλονται σε κάθε άτομο σε διαφορετικό βαθμό και κάποιες περιοχές του εγκεφάλου προσβάλλονται περισσότερο από άλλες. Τα ανοϊκά συμπτώματα εμφανίζονται ανάλογα τη περιοχή του εγκεφάλου που πλήττεται περισσότερο.

Η άνοια έχει μία προοδευτική πορεία. Αυτό σημαίνει ότι τα συμπτώματα μπορεί να είναι σχετικά ήπια στην αρχή, αλλά χειροτερεύουν με την πάροδο του χρόνου.

Ποιοι μπορεί να εμφανίσουν άνοια;

Η πιθανότητα εμφάνισης άνοιας αυξάνεται σημαντικά με την ηλικία. Η άνοια, παρόλαυτά, δεν είναι ένα φυσιολογικό μέρος της γήρανσης. Ένας στους 14 ανθρώπους ηλικίας άνω των 65 ετών έχει άνοια. Αυτό αυξάνεται σε 1 στους 6 για άτομα ηλικίας άνω των 80 ετών.

Η άνοια μπορεί να επηρεάσει και νεότερους. Αυτό ονομάζεται συχνά «άνοια πρώιμης έναρξης». Περίπου 1 στα 20 άτομα που ζούν με άνοια είναι κάτω των 65 ετών. Οι γυναίκες φαίνεται ότι προσβάλλονται πιο συχνά συγκριτικά με τους άνδρες.

Περισσότερο από 55 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν άνοια παγκοσμίως, πάνω από το 60% των οποίων, ζει σε χώρες χαμηλού και μεσαίου βιοτικού επιπέδου. Κάθε χρόνο, υπάρχουν σχεδόν 10 εκατομμύρια νέα κρούσματα. Η άνοια είναι η έβδομη κύρια αιτία θανάτου και μία από τις κύριες αιτίες αναπηρίας και εξάρτησης μεταξύ των ηλικιωμένων, παγκοσμίως. Δίκαια, λοιπόν, θεωρείται ως την επόμενη μεγαλύτερη «παγκόσμια πανδημία».

Δεν είναι πάντα ξεκάθαρο γιατί κάποιοι άνθρωποι παρουσιάζουν άνοια ενώ άλλοι όχι. Μπορεί να εξαρτάται από έναν συνδυασμό ηλικίας, γονιδίων , τρόπου ζωής και άλλων συνθηκών υγείας (γενετικοί και επιγενετικοί παράγοντες).  

Οι περισσότεροι τύποι άνοιας δεν κληρονομούνται από έναν γονέα στο παιδί του. Υπάρχουν μερικά γονίδια που θα προκαλέσουν τη νόσο εάν περάσουν από έναν γονέα σε ένα παιδί – γνωστά ως «οικογενή» γονίδια. Ωστόσο, αυτά τα γονίδια είναι σπάνια.

Ορισμένα πράγματα μπορούν να αυξήσουν τις πιθανότητές σας να αναπτύξετε άνοια, όπως:

• Ήπια γνωστική εξασθένηση (Mild Cognitive Impairment)
• Υψηλή αρτηριακή πίεση
• Κακή ρύθμιση των λιπιδίων του αίματος
• Κατάχρηση αλκοόλ
• Κάπνισμα
• Έλλειψη φυσικής άσκησης
• Απώλεια ακοής
• Μη ισορροπημένη διατροφή

Η κατάλληλη διαχείριση αυτών των παραγόντων κινδύνου, ειδικά κατά την ηλικία των 45-65 ετών, μπορεί να επιδράσει ευεργετικά στη μείωση του κινδύνου για εμφάνιση κάποιου εκ των ανοϊκών συνδρόμων μετέπειτα στη ζωή.

H ήπια γνωστική εξασθένηση προκαλεί γνωστικές αλλαγές που είναι αρκετά σοβαρές ώστε να γίνονται αντιληπτές από το άτομο που επηρεάζεται, τα μέλη της οικογένειας και τους φίλους, αλλά δεν επηρεάζουν την ικανότητα του ατόμου να εκτελεί καθημερινές δραστηριότητες. Περίπου το 12% έως 18% των ατόμων ηλικίας 60 ετών και άνω ζουν με αυτό το πρόβλημα . Υπολογίζεται ότι το 10% έως 15% από αυτούς, αναπτύσσουν άνοια κάθε χρόνο.

Ποια είναι τα συμπτώματα της άνοιας;

Κάθε άτομο βιώνει την άνοια με τον δικό του τρόπο. Οι διαφορετικοί τύποι άνοιας τείνουν επίσης να επηρεάζουν διαφορετικά τους ανθρώπους, ειδικά στα αρχικά στάδια. Ωστόσο, υπάρχουν μερικά κοινά πρώιμα σημεία και συμπτώματα, όπως:

• απώλεια μνήμης, για παράδειγμα προβλήματα στην ανάκληση πραγμάτων που συνέβησαν πρόσφατα
• σύγχυση σχετικά με την ώρα ή τον τόπο, για παράδειγμα απώλεια της αίσθησης της ώρας ή της ημερομηνίας
• ανάγκη βοήθειας στις καθημερινές εργασίες ή τη προσωπική φροντίδα
• προβλήματα με τη γλώσσα και την κατανόηση, όπως δυσκολία στη παρακολούθηση μίας συνομιλίας ή εύρεση της σωστής λέξης
• δυσκολία συγκέντρωσης, προγραμματισμού ή οργάνωσης, για παράδειγμα δυσκολία στη λήψη αποφάσεων, στην επίλυση προβλημάτων ή στην ολοκλήρωση μίας διαδικασίας που απαιτεί πολλά βήματα (όπως το μαγείρεμα ενός γεύματος)
• αδυναμία σωστής εκτίμησης του περιβάλλοντος, όπως στη σωστή αντίληψη αποστάσεων ή του μεγέθους των αντικειμένων
• αλλαγή στη συμπεριφορά, στη διάθεση ή δυσκολία στον έλεγχο των συναισθημάτων, απώλεια ενδιαφέροντος για πράγματα και αλλαγή στη προσωπικότητα
• μη αναγνώριση αγαπημένων προσώπων
• παρουσία ψευδαισθήσεων, η αντίληψη δηλαδή πραγμάτων, όπως πρόσωπα, ζώα ή άλλα αντικείμενα, που στη πραγματικότητα όμως δεν υπάρχουν

Υπάρχουν τέσσερις βασικοί τύποι άνοιας. Περίπου 19 στα 20 άτομα με άνοια έχουν έναν από τους τέσσερις κύριους τύπους. Ο συχνότερος τύπος άνοιας είναι η νόσος του Αλτσχάιμερ (3 στα 4 άτομα). Ένα άτομο μπορεί επίσης να έχει μικτή άνοια, δηλαδή ένα συνδυασμό ευρημάτων και συμπτωμάτων από δύο διαφορετικούς τύπους άνοιας, όπως νόσου Αλτσχάϊμερ και αγγειακής άνοιας.

Ποιοι τύποι άνοιας υπάρχουν;

Η νόσος Αλτσχάϊμερ (Alzheimer)

Η νόσος του Αλτσχάιμερ επηρεάζει τον καθένα διαφορετικά. Ωστόσο, έχει μερικά κοινά πρώιμα συμπτώματα:

• προβλήματα μνήμης
• δυσκολίες σκέψης και συλλογισμού
• γλωσσικά προβλήματα
• αλλαγές στον τρόπο που βλέπουν και ακούν τα πράγματα
• αλλαγές στη διάθεση

Τα αίτια της νόσου του Αλτσχάιμερ είναι περίπλοκα, αλλά ένα βασικό αίτιο είναι η συσσώρευση δύο ουσιών μέσα στον εγκέφαλο, του αμυλοειδούς (amyloid) και της πρωτεϊνης tau. Η συσσώρευση αυτών των ουσιών προκαλεί μικροσκοπικές δομές (plaques και tangles), που σταδιακά καταστρέφουν να νευρικά κύτταρα στον εγκέφαλο ή τα καθιστούν δυσλειτουργικά. Το σημείο του εγκεφάλου που προσβάλλεται πρώτα στη νόσο Αλτσχάιμερ λέγεται «ιππόκαμπος» και βρίσκεται στο κροταφικό λοβό του εγκεφάλου.

Έτσι, αλλοιώνονται οι εγκεφαλικές λειτουργίες και αρχικά εμφανίζονται προβλήματα με τη μνήμη και τη σκέψη.  Όταν φτάνει στο στάδιο που αυτά τα προβλήματα δυσκολεύουν το άτομο να κάνει καθημερινές εργασίες που συνήθιζε να κάνει εύκολα, τότε λέμε ότι το άτομο αυτό έχει άνοια.

Υπάρχουν μερικοί λιγότερο συνηθισμένοι τύποι της νόσου του Αλτσχάιμερ που δεν προκαλούν προβλήματα μνήμης στην αρχή. Αυτοί είναι γνωστοί ως «άτυπα σύνδρομα Αλτσχάιμερ». Υπάρχουν τέσσερις κύριοι τύποι, που έχουν διαφορετικά πρώιμα συμπτώματα:

• λογοπενική αφασία, όπου υπάρχει επηρεασμένη εκφορά του λόγου νωρίς
• στην οπίσθια φλοιώδη ατροφία, υπάρχουν προβλήματα με την όραση
• στη μετωπιαία παραλλαγή, επηρεάζεται η συμπεριφορά ή/και η σκέψη
• στο φλοιο-βασικό σύνδρομο, παρατηρούνται  προβλήματα με την κίνηση και την αίσθηση καθώς και τη σκέψη, την αντίληψη και τη γλώσσα

Αγγειακή άνοια

Η αγγειακή άνοια είναι ο δεύτερος πιο κοινός τύπος άνοιας. 

Τα πιο κοινά συμπτώματα αυτού του τύπου κατά τα πρώιμα στάδια είναι:

• προβλήματα με τον προγραμματισμό ή την οργάνωση, τη λήψη αποφάσεων ή την επίλυση προβλημάτων
• δυσκολίες μετά από μια σειρά βημάτων (όπως κατά το μαγείρεμα ενός γεύματος)
• πιο αργή ταχύτητα σκέψης
• προβλήματα συγκέντρωσης, συμπεριλαμβανομένου σύντομων περιόδων ξαφνικής σύγχυσης

Ένα άτομο στα αρχικά στάδια μπορεί επίσης να έχει δυσκολίες με τη μνήμη και τη γλώσσα του.

Υπάρχουν διαφορετικοί τύποι αγγειακής άνοιας, όπως η άνοια που σχετίζεται με τη νόσο των μικρών αγγείων, η υποφλοιώδης αγγειακή άνοια και η άνοια που εμφανίζεται μετά από εγκεφαλικά επεισόδια. Σε αυτές τις περιπτώσεις, το πρόβλημα σχετίζεται με την παροχή αίματος σε μέρη του εγκεφάλου, τα οποία στη συνέχεια υπολειτουργούν ή καταστρέφονται.

Άνοια με σωμάτια Lewy

Η άνοια προκαλείται από διάφορες ασθένειες που επηρεάζουν τον εγκέφαλο. Σε αυτή τη μορφή άνοιας, ευθύνονται τα σωμάτια Lewy, τα οποία συσσωρεύονται στα νευρικά κύτταρα του εγκεφάλου και τα καθιστούν δυσλειτουργικά.

Τα σώματια Lewy προκαλούν μια σειρά συμπτωμάτων, μερικά από τα οποία εμφανίζονται και σε άτομα που έχουν τη νόσο του Αλτσχάιμερ και τη νόσο του Πάρκινσον. Για το λόγο αυτό, η άνοια λόγω των σωματίων Lewy, συχνά δεν διαγιγνώσκεται σωστά. Συνολικά, περίπου 1 στα 10 άτομα με άνοια είναι αυτού του τύπου. Διάφορες μελέτες υποστηρίζουν ότι η άνοια από σωμάτια Lewy μπορεί να ευθύνεται για έως και το 20% του συνόλου των περιπτώσεων άνοιας.

Η άνοια με σωμάτια Lewy επηρεάζει εξίσου άνδρες και γυναίκες. Όπως συμβαίνει με τους περισσότερους άλλους τύπους άνοιας, ο κίνδυνος εμφάνισης αυξάνεται κυρίως σε άτομα άνω των 65 ετών. Μπορεί όμως να επηρεάσει και άτομα πιο νεαρής ηλικίας. Σχεδόν όλοι οι άνθρωποι που αναπτύσσουν άνοια αυτής της μορφής έχουν μια «σποραδική» μορφή, που σημαίνει ότι η κύρια αιτία είναι δεν είναι γνωστή. Ορισμένα γονίδια, επίσης, μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο ανάπτυξης άνοιας με σωμάτια Lewy. 

Δεν είναι ακόμη γνωστό γιατί τα σώματια Lewy αναπτύσσονται στον εγκέφαλο ή πώς ακριβώς προκαλούν άνοια, όμως διάφορες μελέτες έχουν καταλήξει ότι τα χρονίως αυξημένα επίπεδα «φλεγμονής» στο σώμα μας μπορεί να παίζουν κάποιο ρόλο. Η νόσος αυτή συνήθως αναπτύσσεται σε μία περίοδο πολλών ετών και η πιθανότητα εμφάνισης αυξάνεται με τη προχωρημένη ηλικία. Τα συμπτώματα της νόσου εξαρτώνται από ποία σημεία του εγκεφάλου προσβάλλονται περισσότερο από τα σωμάτια Lewy.

Σε πολλούς ανθρώπους με άνοια από σωμάτια Lewy μπορεί να συνυπάρχουν μεταβολές στον εγκέφαλο ενδεικτικές της νόσου του Αλτσχάιμερ. Αυτό συμβαίνει συχνά σε άτομα άνω των 80 ετών. Στα άτομα όπου συνυπάρχουν και οι δύο τύποι άνοιας, τα συμπτώματα είναι συχνά πιο σοβαρά και εξελίσσονται πιο γρήγορα. Τόσο η νόσος από σωμάτια Lewy όσο και η νόσος του Αλτσχάιμερ, μπορούν να προκαλέσουν:

• προβλήματα με τη συγκέντρωση
• δυσκολίες στη λήψη αποφάσεων
• απώλεια μνήμης
• προβλήματα με τον τρόπο που το άτομο βλέπει τα πράγματα γύρω του

Ωστόσο, η νόσος από σωμάτια Lewy προκαλεί κάποια συμπτώματα που συνήθως δεν παρατηρούνται στη νόσο του Αλτσχάιμερ. Αυτά περιλαμβάνουν:

• οπτικές ψευδαισθήσεις
• δυσκολίες με την κίνηση 
• διαταραχή του ύπνου

Επίσης, τα σωμάτια Lewy εμπλέκονται και στη παθογένεση της νόσου του Πάρκινσον. Στη νόσο από σωμάτια Lewy, όμως, τα συμπτώματα της άνοιας ξεκινούν πριν ή περίπου την ίδια στιγμή που το άτομο εμφανίζει προβλήματα με την κίνηση. Στα άτομα με νόσο του Πάρκινσον, τα συμπτώματα της άνοιας συχνά αναπτύσσονται πολλά χρόνια μετά την έναρξη των προβλημάτων κίνησης.

Μετωπο-κροταφική άνοια

Η μετωπο-κροταφική άνοια (νόσος του Pick ή άνοια του μετωπιαίου λοβού) περιγράφει μια ομάδα συμπτωμάτων που μπορεί να περιλαμβάνουν προβλήματα με τη μνήμη, τη σκέψη ή τη γλώσσα και αλλαγές στη διάθεση, τα συναισθήματα ή τη συμπεριφορά. Προκαλείται λόγω βλάβης των εγκεφαλικών κυττάρων στους μετωπιαίους και/ή κροταφικούς λοβούς.

Η αιτία αυτού του τύπου άνοιας είναι άγνωστη. Οι ερευνητές έχουν συνδέσει ορισμένους υποτύπους με μεταλλάξεις σε πολλά γονίδια. Σε μερικές περιπτώσεις, έχει παρατηρηθεί η ύπαρξη μικροσκοπικών δομών εντός των νευρικών κυττάρων (σωμάτια Pick), που ίσως να εμπλέκονται στη παθογένεση της νόσου.

Η μετωπο-κροταφική άνοια είναι μία διαταραχή που μπορεί να εμφανισθεί σε μικρότερες ηλικίες. Τα συμπτώματα συνήθως ξεκινούν μεταξύ 40 και 65 ετών, ενώ επηρεάζει εξίσου άνδρες και γυναίκες.

Οι δύο πιο συχνοί τύποι μετωπο-κροταφικής άνοιας είναι οι εξής:

• Η μετωπιαία παραλλαγή (υπότυπος συμπεριφοράς)-Σε αυτή τη περίπτωση, η βλάβη στους μετωπιαίους λοβούς του εγκεφάλου προκαλεί κυρίως προβλήματα συμπεριφοράς και προσωπικότητας. Αυτό το κομμάτι του εγκεφάλου είναι υπεύθυνο για την επεξεργασία  πληροφοριών που επηρεάζουν τον τρόπο συμπεριφοράς μας και τον έλεγχο των συναισθημάτων μας. Μας βοηθούν επίσης να σχεδιάζουμε, να λύνουμε προβλήματα και να επικεντρωνόμαστε αρκετά για να ολοκληρώσουμε μια εργασία.
• Η πρωτογενής προοδευτική αφασία-Αυτή οφείλεται σε βλάβη στους κροταφικούς λοβούς και προκαλεί γλωσσικά προβλήματα. Αυτό το μέρος του εγκεφάλου έχει πολλούς ρόλους. Μια βασική λειτουργία του αριστερού κροταφικού λοβού είναι να αποθηκεύει τις έννοιες των λέξεων και τα ονόματα των αντικειμένων. Ο ορθή λειτουργία αυτού του τμήματος επιτρέπει στους περισσότερους ανθρώπους να αναγνωρίζουν οικεία πρόσωπα και αντικείμενα. 

Σε αντίθεση με άλλους τύπους άνοιας, κυρίως με τη νόσο του Αλτσχάιμερ όπου οι πρώιμες αλλαγές είναι συχνά προβλήματα με την καθημερινή μνήμη, στα πρώτα στάδια της μετωπο-κροταφικής άνοιας, τα άτομα δε φαίνονται να έχουν ιδιαίτερα προβλήματα μνήμης.

Άλλες παθήσεις που σχετίζονται με άνοια

Συμπτώματα και εκδηλώσεις συμβατές με άνοια μπορεί να εμφανισθούν ταυτόχρονα με άλλες παθήσεις, αλλά και ως αποτέλεσμα μίας βλάβης του εγκεφάλου μετά από κάποιο αίτιο όπως λοίμωξη, τραύμα ή τοξικές ουσίες (αλκοόλ). Σε αυτές τις περιπτώσεις, άνοια μπορεί να εμφανισθεί ύστερα από χρόνια μετά την αρχική διάγνωση του υποκείμενου νοσήματος.

Διάφορες καταστάσεις που μπορεί να προκαλέσουν άνοια:

• Νόσος Parkinson
• Μετα-τραυματική άνοια
• Λοιμώξεις του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος  (π.χ. μηνιγγίτιδα, εγκεφαλίτιδα)Νόσος Creutzfeldt-Jakob (νόσος «τρελών αγελάδων»)
• Χρόνια κατάχρηση αλκοόλ
• Ιός HIV
• Νόσος Huntington (κληρονομική πάθηση)

Η έγκαιρη και σωστή διάγνωση των παραπάνω νοσημάτων επιτρέπει τη κατάλληλη διαχείρηση του πρωτοπαθούς προβλήματος και τη διαχείρηση μελλοντικών ζητημάτων, όπως της άνοιας. Στις περισσότερες περιπτώσεις, όμως, η πρόοδος της άνοιας που συνδυάζεται με αυτές τις παθήσεις, δεν είναι αναστρέψιμη.

Μπορεί η άνοια να αναστραφεί;

Δυστυχώς, τις περισσότερες φορές, τα αίτια που προκαλούν βλάβες στα εγκεφαλικά κύτταρα και προάγουν την εξέλιξη της άνοιας, δεν είναι αναστρέψιμα. Τα ανοϊκά σύνδρομα, κατά το πλείστον, είναι προοδευτικά και επιδεινώνονται με τη πάροδο των ετών. Κάποιες μορφές άνοιας μπορεί να είναι πιο επιθετικές από άλλες (π.χ. μετωπο-κροταφική άνοια). Ξεχωριστής αναφοράς χρήζουν οι περιπτώσεις άνοιας που προκαλούνται από αναστρέψιμες παθήσεις, ελλείψεις βιταμινών ή παρενέργειες φαρμάκων, όπως:

• Προβλήματα με το θυρεοειδή αδένα (υπο- ή υπερλειτουργία του θυρεοειδή αδένα)
• Ανεπάρκεια βιταμίνης Β12
• Έλλειψη βιταμίνης Β1 (εγκεφαλοπάθεια Wernicke, σύνδρομο Korsakoff)
• Έλλειψη ύπνου
• Παρενέργειες φαρμάκων, όπως οι βενζοδιαζεπίνες, ψυχοτρόπα φάρμακα και φάρμακα με αυξημένη αντιχολινεργική δράση
• Κατάθλιψη («ψευτο-άνοια»)
• Υδροκέφαλος φυσιολογικής πίεσης (αυξημένη ποσότητα υγρού εντός του εγκεφάλου)
• Όγκοι ή αιματώματα στον εγκέφαλο
• Οργανικό ψυχοσύνδρομο (delirium)

Τα παραπάνω αίτια που σχετίζονται με την εμφάνιση συμπτωμάτων άνοιας επιδέχονται θεραπευτικών παρεμβάσεων. Η θεραπευτική αντιμετώπιση αυτών των παθήσεων και ο εξορθολογισμός τυχόν πολυφαρμακίας, μπορούν να οδηγήσουν σε βελτίωση των γνωστικών δεικτών και της καθημερινής λειτουργικότητας του ατόμου.

Το οργανικό ψυχοσύνδρομο (delirium) αποτελεί μία μορφή οξείας σύγχυσης, ένα επεισόδιο «οξείας συνειδησιακής ανεπάρκειας» του εγκεφάλου. Συχνά, οφείλεται σε κάποιο υποκείμενο αίτιο, όπως αφυδάτωση, λόιμωξη, αλλαγή φαρμάκων και ηλεκτρολυτικές διαταραχές. Τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης οργανικού ψυχοσυνδρόμου. Αυτό οφείλεται αφενός στη συνύπαρξη άλλων προβλημάτων υγείας (συννοσηρότητα), αφετέρου, σε ήπια γνωστική εξασθένηση που μπορεί να υποκρύπτεται. Η αποδρομή ενός οξέως συγχυτικού επεισοδίου συνήθως πέρνει λίγες ημέρες έως εβδομάδες, αφού αναστραφεί το υποκείμενο αίτιο. Παρόλαυτά, η γνωστική ικανότητα ή λειτουργία των ατόμων μπορεί να μην επανέλθει πλήρως στα προ του επεισοδίου επίπεδα. Επαναλαμβανόμενα επεισόδια delirium μπορεί να προκαλέσουν μόνιμη γνωστική και/ή έκπτωση της λειτουργικότητας ενός ατόμου και συχνά επιταχύνουν τη πορεία προς μίας μορφής άνοιας.

Ποια τα οφέλη της σωστής διάγνωσης για την άνοια;

Εάν εσείς ή κάποιο συγγενικό σας πρόσωπο, ανησυχείτε πιθανώς για τη μνήμη σας, κάποιες αλλαγές στο θυμικό, τη συμπεριφορά ή την ικανότητά σας να εκτελείτε καθημερινές απλές λειτουργίες, μιλήστε στον ιατρό σας ή έναν ειδικό που θα αξιολογήσει σωστά τα συμπτώματά σας. Ένας ιατρός με ειδίκευση στη γηριατρική & γεροντολογία, έχει τη δυνατότητα να ακούσει προσεχτικά τα προβλήματά σας και να διαχειρισθεί ολιστικά το σύνολο των θεμάτων υγείας που σας αφορούν.

Ο ιατρός σας μπορεί να ζητήσει τη διενέργεια ορισμένων εξετάσεων που θα βοηθήσουν στη σωστή διάγνωση, όπως εξετάσεις αίματος και ένα απεικονιστικό έλεγχο του εγκεφάλου με αξονική ή μαγνητική τομογραφία. Επίσης, είναι πιθανό να σας ζητήσει να απαντήσετε κάποιες ερωτήσεις ή να σχεδιάσετε μερικά απλά σχήματα, προσπαθόντας να κατανοήσει (ο ιατρός) πως λειτουργούν τα διαφορετικά μέρη του εγκεφάλου σας.

Η διάγνωση της άνοιας δεν είναι πάντα εύκολη υπόθεση και είναι κάτι που μερικές φορές απαιτεί χρόνο ώστε ο ιατρός σας να ανακαλύψει το ακριβές ανοϊκό σύνδρομο. Σε αυτό παίζουν ρόλο τόσο τα κοινά συμπτώματα που τα άτομα με άνοια μπορεί να έχουν, κυρίως στα πρώϊμα στάδια, όσο και η ανάγκη αποκλεισμού άλλων παθολογικών καταστάσεων που εμφανίζουν συμπτώματα άνοιας. Η έγκαιρη και έγκυρη διάγνωση, λοιπόν, έχει πολλαπλά οφέλη:

• Δίνει στο άτομο μια εξήγηση για τα συμπτώματά του
• Βοηθάει στη πρόσβαση σε θεραπεία, συμβουλές και υποστήριξη
• Επιτρέπει στο άτομο να προγραμματίσει τις δραστηριότητές του για το μέλλον
• Επιτρέπει τη θεραπεία αναστρέψιμων αιτίων, όπως προβλήματα με το θυρεοειδή και ελλείψεις βιταμινών
• Βοηθάει στη κατανόηση και πρόγνωση της νόσου
• Μειώνει το «κοινωνικό στίγμα» που σχετίζεται με τη νόσο, ιδιαίτερα όταν η διάγνωση δεν είναι σωστή ή μπορεί η γνωστική έκπτωση να οφείλεται σε άλλες παθήσεις
• Δίνει έμφαση στα προβλήματα του ανθρώπου (ανθρωποκεντρική προσέγγιση)
• Βοηθάει το συγγενικό περιβάλλον να αναγνωρίσει τις ανάγκες και να προγραμματίσει για το μέλλον, ιδιαίτερα όταν τα πράγματα φθάσουν σε ένα προχωρημένο στάδιο

Θεραπείες για την άνοια

Τα άτομα που ζούν με άνοια μπορεί να έχουν μία καλή ποιότητα ζωής. Υποστήριξη και θεραπείες υπάρχουν διαθέσιμες, που θα επιτρέψουν σε αυτά τα άτομα να έχουν μία ενεργή ζωή και να συνεχίσουν να κάνουν τα πράγματα που τους ενδιαφέρουν. Δεν υπάρχει μία θεραπεία που να σταματάει την άνοια. Υπάρχουν όμως παρεμβάσεις, φαρμακευτικές και μη, που σε συνδυασμό μπορεί να επιβραδύνουν τη φυσική εξέλιξη της νόσου και να βελτιώσουν μερικά από τα συμπτώματα.

Η γνώση του τύπου της άνοιας (για παράδειγμα, νόσος Αλτσχάιμερ ή αγγειακή άνοια) είναι επίσης σημαντική, αφού μπορεί να επιτρέψει στο άτομο να λάβει τη σωστή θεραπεία. Υπάρχουν, όμως, και άλλοι σημαντικοί πυλώνες στη θεραπευτική προσέγγιση του ατόμου που ζει με άνοια, όπως:

• Η εξατομικευμένη φροντίδα και θεραπεία με οδηγό τις επιθυμίες του ατόμου
• Η συμμετοχή του οικείου περιβάλλοντος στη λήψη αποφάσεων
• Ο εξορθολογισμός της πολυφαρμακίας
• Η κατανόηση της φυσικής πορείας της νόσου και της διαφοράς της άνοιας από την ήπια γνωστική εξασθένηση
• Η διάγνωση και θεραπεία αναστρέψιμων αιτίων
• Η πρόληψη και θεραπεία παραγόντων κινδύνου
• Η βελτίωση διατροφικών συνήθειων και lifestyle

Υπάρχει μία σειρά μη φαρμακευτικών παρεμβάσεων που σε συνδυασμό μπορεί να αποφέρουν θετικά αποτελέσματα στη φάση της θεραπευτικής προσπέλασης, όπως:

• Η γνωστική διέγερση-δημιουργία παζλ με λέξεις, παιχνίδια με κάρτες ή συζήτηση για τρέχουσες υποθέσεις
• Η δημιουργία ενός «προσωπικού λευκώματος»-η καταγραφή αναμνήσεων και εμπειριών με έναν φροντιστή ή μια νοσοκόμα 
• Η διατήρηση μίας δραστήριας ζωής σωματικά, νοητικά και κοινωνικά-μπορεί να ενισχύσει τη μνήμη, την αυτοεκτίμηση και βοηθάει στην αποφυγή της κατάθλιψης
• Οι θεραπείες ομιλίας-βοηθούν στην έκφραση σκέψεων και συναισθημάτων
• Συμπληρωματικές θεραπείες, όπως η αρωματοθεραπεία και το μασάζ φαίνονται να έχουν θετικά αποτελέσματα
• Ακουστικά ή οπτικά ερεθίσματα: μουσική, τηλεόραση ή βίντεο παιχνίδια που βελτιώνουν τη πνευματική οξύτητα

Φαρμακευτικές Θεραπείες

Οι φαρμακευτικές θεραπείες που υπάρχουν διαθέσιμες για την άνοια, αφορούν κατά βάση την άνοια του Αλτσχάϊμερ, την άνοια σχετιζόμενη με τη νόσο του Parkinson και μικτές μορφές άνοιας που μπορεί να είναι συνδυασμός αυτών των δύο τύπων. Παρόλαυτά, μόνο ένας μικρός αριθμός ατόμων που ζουν με άνοια θα παρουσιάσουν βελτίωση, τόσο σε γνωστικό όσο και σε λειτουργικό επίπεδο, μετά τη χορήγηση μίας εξ αυτών των φαρμακευτικών θεραπειών μετά από 6 μήνες (ένα στα δέκα άτομα που λαμβάνουν αυτές τις θεραπείες).

Φάρμακα όπως η δονεπεζίλη (Aricept), η ριβαστιγμίνη (Exelon) και η γαλανταμίνη (Reminyl), ονομάζονται αναστολείς της χολινεστεράσης και έχουν σκοπό την αύξηση των επιπέδων της ακετυλχολίνης στον εγκέφαλο. Η ακετυλχολίνη αποτελεί μία από τις πλεόν σημαντικές ουσίες για τη λειτουργία του εγκεφάλου και της επικοινωνίας μεταξύ των νευρικών κυττάρων. Η μεμαντίνη (Ebixa), είναι ένα άλλο φάρμακο που δρα απολείοντας συγκεκριμένους νευρικούς υποδοχείς και χορηγείται σε περιπτώσεις μέτριας ή σοβαρής νόσου του Αλτσχάϊμερ.

Τις περισσότερες φορές, οκτώ στα δέκα άτομα που θα λάβουν φαρμακευτικές θεραπείες, δε θα παρουσιάσουν κανένα κλινικό όφελος, ενώ, ένα στα δέκα άτομα θα χρειασθεί να διακόψουν τη θεραπεία λόγω παρενεργειών των φαρμάκων. Πολλές μελέτες βρίσκονται τώρα εν εξελίξει για την ανάπτυξη μίας νέας γενιάς ανοσοθεραπειών, όπως το lecanemab, το donanemab και το remternetug που στοχεύουν στην επιβράδυνση της νόσου Alzheimer, με πολλά υποσχόμενα αποτελέσματα εώς σήμερα.