Κατάθλιψη

Κατάθλιψη & ενήλικες μεγαλύτερης ηλικίας

Το να νιώθετε «πεσμένος» ή «συναισθηματική κόπωση» κάθε τόσο είναι ένα φυσιολογικό μέρος της ζωής, αλλά εάν αυτά τα συναισθήματα διαρκέσουν μερικές εβδομάδες ή μήνες, μπορεί να έχετε κατάθλιψη. Σε αυτή τη περίπτωση, μπορείτε να απευθυνθείτε στο γιατρό σας, ο οποίος θα αξιολογήσει τα συμπτωματά σας και θα σας καθοδηγήσει σε μία από τις υπάρχουσες θεραπευτικές επιλογές.

Τι είναι η κατάθλιψη;

Η κατάθλιψη είναι μια σοβαρή διαταραχή της διάθεσης. Μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο που αισθάνεστε, ενεργείτε ή σκέφτεστε. Η κατάθλιψη είναι ένα κοινό πρόβλημα μεταξύ των ηλικιωμένων, αλλά η κλινική κατάθλιψη δεν αποτελεί φυσιολογικό μέρος της γήρανσης. Στην πραγματικότητα, μελέτες δείχνουν ότι οι περισσότεροι ηλικιωμένοι αισθάνονται ικανοποιημένοι με τη ζωή τους, παρά το γεγονός ότι έχουν περισσότερες ασθένειες ή σωματικά προβλήματα από τους νεότερους. Ωστόσο, εάν έχετε βιώσει κατάθλιψη ως νεότερος, μπορεί να έχετε περισσότερες πιθανότητες να έχετε κατάθλιψη ως μεγαλύτερος ενήλικας.

Η κατάθλιψη είναι σοβαρή και υπάρχουν διαθέσιμες θεραπείες για να βοηθήσουν. Για τους περισσότερους ανθρώπους, η κατάθλιψη βελτιώνεται με τη θεραπεία. Η συμβουλευτική, η φαρμακευτική ή άλλες μορφές θεραπείας μπορούν να βοηθήσουν.

Υπάρχουν διάφοροι τύποι κατάθλιψης που μπορεί να εμφανίσουν οι ηλικιωμένοι και οι καταστάσεις αυτές είναι παρόμοιες σε άτομα μέσης ηλικίας:

• Μείζονα Καταθλιπτική Διαταραχή– περιλαμβάνει συμπτώματα διάρκειας τουλάχιστον δύο εβδομάδων που παρεμποδίζουν την ικανότητα ενός ατόμου να εκτελεί καθημερινές εργασίες
• Επίμονη Καταθλιπτική Διαταραχή (Δυσθυμία)– μια καταθλιπτική διάθεση που διαρκεί περισσότερο από δύο χρόνια, αλλά το άτομο μπορεί ακόμα να είναι σε θέση να εκτελεί καθημερινές εργασίες, σε αντίθεση με κάποιον με μείζονα καταθλιπτική διαταραχή
• Καταθλιπτική διαταραχή που προκαλείται από ουσίες/φάρμακα– κατάθλιψη που σχετίζεται με τη χρήση ουσιών, όπως αλκοόλ ή παυσίπονα
• Καταθλιπτική διαταραχή λόγω ιατρικής κατάστασης– κατάθλιψη που σχετίζεται με μια ξεχωριστή ασθένεια, όπως καρδιακή νόσο ή σκλήρυνση κατά πλάκας

Άλλες μορφές κατάθλιψης περιλαμβάνουν την ψυχωτική κατάθλιψη, τη μετεμμηνοπαυσιακή κατάθλιψη και την εποχιακή συναισθηματική διαταραχή.

Ποιοι είναι οι παράγοντες κινδύνου για εμφάνιση κατάθλιψης;

Υπάρχουν πολλά πράγματα που μπορεί να είναι παράγοντες κινδύνου για κατάθλιψη. Για μερικούς ανθρώπους, οι αλλαγές στον εγκέφαλο μπορεί να επηρεάσουν τη διάθεση και να οδηγήσουν σε κατάθλιψη. Άλλοι μπορεί να εμφανίσουν κατάθλιψη μετά από ένα σημαντικό γεγονός της ζωής, όπως μια ιατρική διάγνωση ή ο θάνατος ενός αγαπημένου προσώπου. Μερικές φορές, όσοι βρίσκονται κάτω από πολύ άγχος – ειδικά άτομα που φροντίζουν τα αγαπημένα τους πρόσωπα με σοβαρή ασθένεια ή αναπηρία – μπορεί να αισθάνονται κατάθλιψη. Άλλοι μπορεί να πάθουν κατάθλιψη χωρίς σαφή λόγο.

Έρευνες έχουν δείξει ότι αρκετοί παράγοντες σχετίζονται με τον κίνδυνο εμφάνισης κατάθλιψης, αλλά δεν προκαλούν απαραίτητα κατάθλιψη:

• Ιατρικές καταστάσεις, όπως εγκεφαλικό επεισόδιο ή καρκίνος
• Γονίδια – άτομα που έχουν οικογενειακό ιστορικό κατάθλιψης μπορεί να διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο
• Το άγχος, συμπεριλαμβανομένου του άγχους που μπορεί να νιώθουν οι φροντιστές άλλων ατόμων
• Κοινωνική απομόνωση και μοναξιά
• Προβλήματα ύπνου
• Έλλειψη άσκησης ή σωματικής δραστηριότητας
• Λειτουργικοί περιορισμοί που κάνουν δύσκολη την ενασχόληση με δραστηριότητες της καθημερινής ζωής
• Εθισμός σε ουσίες (π.χ. ναρκωτικά) συμπεριλαμβανομένης της κατάχρησης αλκοόλ

Κοινωνική απομόνωση και κατάθλιψη σε ενήλικες μεγαλύτερης ηλικίας

Όλοι χρειάζονται κοινωνικές διασυνδέσεις για να επιβιώσουν και να ευημερούν. Καθώς, όμως, οι άνθρωποι μεγαλώνουν, συχνά βρίσκουν τον εαυτό τους να περνούν περισσότερο χρόνο μόνοι. Η απουσία ενός κοινωνικού διχτύου στήριξης του ατόμου μπορεί να έχει επιβλαβής συνέπειες στην υγεία. Μελέτες δείχνουν ότι η μοναξιά και η κοινωνική απομόνωση συνδέονται με υψηλότερα ποσοστά κατάθλιψης, αλλά και θνησιμότητας.

Πώς ξέρετε εάν εσείς ή το αγαπημένο σας πρόσωπο έχετε κατάθλιψη;

Η κατάθλιψη σε ενήλικες μεγαλύτερης ηλικίας μπορεί να είναι δύσκολο να αναγνωριστεί επειδή οι ηλικιωμένοι μπορεί να έχουν διαφορετικά συμπτώματα από τους νεότερους. Για μερικούς ηλικιωμένους με κατάθλιψη, η   “κακή διάθεση” δεν είναι το κύριο σύμπτωμα. Αντίθετα, θα μπορούσαν να αισθάνονται περισσότερο μούδιασμα ή έλλειψη ενδιαφέροντος για δραστηριότητες ή τη καθημερινότητά τους. Οι άνθρωποι μεγαλύτερης ηλικίας μπορεί να μην είναι τόσο πρόθυμοι να μιλήσουν για τα συναισθήματά τους. Υπάρχουν διαφορετικοί τρόποι που εκδηλώνεται η κατάθλιψη και τα παρακάτω αποτελούν μερικές από τις πιο συνήθεις παρουσιάσεις:  

• Επίμονα λυπημένη, ανήσυχη ή «κενή» διάθεση
• Αισθήματα απελπισίας, ενοχής, αναξιότητας ή ανικανότητας
• Ευερεθιστότητα, ανησυχία ή δυσκολία να καθίσετε ακίνητος
• Απώλεια ενδιαφέροντος για άλλοτε ευχάριστες δραστηριότητες, συμπεριλαμβανομένου του σεξ
• Μειωμένη ενέργεια ή κόπωση
• Αργές κινήσεις ή ομιλία
• Δυσκολία συγκέντρωσης, μνήμης ή λήψης αποφάσεων
•  Δυσκολία στον ύπνο, ξύπνημα πολύ νωρίς το πρωί ή υπερβολικός ύπνος
• Κατανάλωση φαγητού περισσότερο ή λιγότερο από το συνηθισμένο, συνήθως με μη αναμενόμενη αύξηση ή απώλεια βάρους
• Σκέψεις θανάτου ή αυτοκτονίας ή απόπειρες αυτοκτονίας

Εάν έχετε πολλά από αυτά τα σημεία και συμπτώματα και διαρκούν περισσότερο από δύο εβδομάδες, μιλήστε με το γιατρό σας. Τα παραπάνω μπορεί να αποτελούν ενδείξεις μίας αρχόμενης κατάθλιψης ή αγχώδους διαταραχής. Επίσης, κάποια προβλήματα υγείας, όπως τα εγκεφαλικά, η στεφανιαία νόσος, η άνοια, η νόσος Parkinson, μπορεί να σχετισθούν με τη παρουσία καταθλιπτικών συμπτωμάτων.

Μην αγνοείτε τα προειδοποιητικά σημάδια. Εάν αφεθεί χωρίς θεραπεία, η σοβαρή κατάθλιψη μπορεί να οδηγήσει σε αυτοκτονικές απόπειρες ή ακόμη και σε θάνατο από αυτοκτονία. Επικοινωνήστε άμεσα με τον ιατρό σας ή άλλο ειδικό και μιλήστε μαζί τους για τη διαχείρηση των συμπτωμάτων σας αλλά και το τρόπο που αυτά επηρεάζουν τη ζωή σας.

Με ποιό τρόπο μπορείτε να υποστηρίξετε τους φίλους ή οικείους σας με κατάθλιψη;

Η κατάθλιψη είναι μια ιατρική κατάσταση που απαιτεί θεραπεία από γιατρό. Ενώ η οικογένεια και οι φίλοι μπορούν να βοηθήσουν προσφέροντας υποστήριξη στην εύρεση θεραπείας, δεν μπορούν να θεραπεύσουν την κατάθλιψη ενός ατόμου.

Ως φίλος ή μέλος της οικογένειας ενός ατόμου με κατάθλιψη, εδώ είναι μερικά πράγματα που μπορείτε να κάνετε:

• Ενθαρρύνετε το άτομο να αναζητήσει ιατρική θεραπεία και να τηρήσει το θεραπευτικό σχήμα που συστήνει ο γιατρός
• Βοηθήστε να οργανώσετε ιατρικά ραντεβού ή συνοδεύστε το άτομο στο ιατρείο ή σε μια ομάδα υποστήριξης
• Συμμετέχετε σε δραστηριότητες που αρέσει στο άτομο
• Ρωτήστε εάν το άτομο θέλει να πάει μια βόλτα ή να συμμετάσχει σε δραστηριότητες άσκησης – η σωματική δραστηριότητα μπορεί να είναι εξαιρετική για τη τόνωση της διάθεσης
• Μιλήστε ανοιχτά με φίλους και οικογένεια για τα συμπτώματα της κατάθλιψης αλλά και τυχόν σκέψεις αυτοκτονίας που μπορεί να εγείρονται από διάφορες σκέψεις ή προβληματισμούς

Οι ερωτήσεις σας και η συνδρομή σας μπορεί να βοηθήσουν το άτομο να ανοιχτεί για το πώς αισθάνεται και να το ενθαρρύνει να αναζητήσει βοήθεια.

Πώς αντιμετωπίζεται η κατάθλιψη;

Η κατάθλιψη, ακόμη και οι σοβαρότερες μορφές της, μπορούν να αντιμετωπιστούν. Είναι σημαντικό να αναζητήσετε θεραπεία, νωρίς, μόλις αρχίσετε να παρατηρείτε σημάδια ενδεικτικά κατάθλιψης. Εάν πιστεύετε ότι μπορεί να έχετε κατάθλιψη, ξεκινήστε κάνοντας ένα ραντεβού για να δείτε το γιατρό σας.

Ορισμένα φάρμακα ή ιατρικές παθήσεις (π.χ. προβλήματα με το θυρεοειδή) μπορεί να προκαλέσουν συμπτώματα κατάθλιψης. Σημαντική είναι η αναφορά στον γιατρό σας τυχόν ιστορικού κατάχρησης ουσιών που προκαλούν εθισμό, όπως αλκοόλ, νικοτίνης ακόμη και ναρκωτικών ουσιών. Ο γιατρός σας μπορεί να αποκλείσει αυτές τις πιθανότητες μέσω της φυσικής εξέτασης, μαθαίνοντας για την υγεία και το προσωπικό σας ιστορικό και ολοκληρώνοντας τις απαραίτητες εργαστηριακές εξετάσεις. Εάν ο γιατρός σας διαπιστώσει ότι δεν υπάρχει ιατρική κατάσταση που να προκαλεί την κατάθλιψη, μπορεί να προτείνει περαιτέρω εξέταση και να σας παραπέμψει σε έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας, όπως έναν ψυχολόγο, για περαιτέρω διερεύνηση και/ή θεραπεία.

Οι συνήθεις μορφές θεραπείας για την κατάθλιψη περιλαμβάνουν:

• Ψυχοθεραπεία, συμβουλευτική ή «θεραπεία ομιλίας» που μπορεί να βοηθήσει ένα άτομο να αναγνωρίσει και να αλλάξει τα ανησυχητικά συναισθήματα, τις σκέψεις και τη συμπεριφορά του. Μπορεί να γίνει με ψυχολόγο, ειδικό κλινικό κοινωνικό λειτουργό, ψυχίατρο ή άλλο εξουσιοδοτημένο επαγγελματία ψυχικής υγείας. Παραδείγματα ειδικών προσεγγίσεων για τη θεραπεία της κατάθλιψης περιλαμβάνουν τη γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία (Cognitive Behavioral Therapy) και τη δια-προσωπική θεραπεία (Inter-Personal Therapy).
• Φάρμακα για την κατάθλιψη, που μπορεί να εξισορροπούν τις ορμόνες που επηρεάζουν τη διάθεση, όπως η σεροτονίνη. Υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί τύποι αντικαταθλιπτικών φαρμάκων που χρησιμοποιούνται ευρέως. Οι εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης (Selective Serotonin Reuptake Inhibitors) είναι αντικαταθλιπτικά που συνήθως συνταγογραφούνται σε ενήλικες όλων των ηλικιών και έχουν ιδιαίτερα καλά αποτελέσματα σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας. Τα τρικυκλικά αντικαταθληπτικά αποτελούν μία άλλη ομάδα φαρμάκων που συνταγογραφούνται συχνά για τη θεραπεία της κατάθλιψης. Σε κάθε περίπτωση φαρμακευτικής θεραπείας, ο ασθενής πρέπει να γνωρίζει ότι τα αποτελέσματα της αγωγής γίνονται εμφανή μετά από 4 εβδομάδες θεραπείας. Σημαντική είναι η συχνή παρακολούθηση του ατόμου για τυχόν παρενέργειες από τη χορηγούμενη αγωγή αλλά και τιτλοποίησης της δόσης, εάν η αρχική δόση δεν έχει αποδώσει τα αναμενόμενα. Μετά από πάροδο 6 μηνών, το αποτέλεσμα της φαρμακευτικής αγωγής πρέπει να αξιολογηθεί και να εκιμηθεί η συνέχιση της θεραπείας ή όχι.
• Ηλεκτροσπασμοθεραπεία (Electro-Convulsive Therapy), κατά την οποία τοποθετούνται ηλεκτρόδια στο κεφάλι ενός ατόμου για να επιτρέψουν σε ένα ασφαλές, ήπιο ηλεκτρικό ρεύμα να περάσει μέσα από τον εγκέφαλο. Αυτός ο τύπος θεραπείας συνήθως εξετάζεται μόνο εάν η ασθένεια ενός ατόμου δεν έχει βελτιωθεί με άλλες θεραπείες πρώτα.
• Επαναλαμβανόμενη διακρανιακή μαγνητική διέγερση (repetitive Transcranial Magnetic Stimulation), η οποία χρησιμοποιεί μαγνήτες για να ενεργοποιήσει τον εγκέφαλο. Το rTMS δεν απαιτεί αναισθησία και στοχεύει μόνο συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου για να βοηθήσει στη μείωση των ανεπιθύμητων ενεργειών όπως κόπωση, ναυτία ή απώλεια μνήμης που θα μπορεί να συμβεί με την ECT. 

Η θεραπεία, ιδιαίτερα ο συνδυασμός ψυχοθεραπείας και φαρμακευτικής αγωγής, έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα αποτελεσματική για τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας. Ωστόσο, δεν είναι όλα τα φάρμακα ή οι θεραπείες κατάλληλες για όλους. Οι επιλογές θεραπείας διαφέρουν για κάθε άτομο και μερικές φορές πρέπει να δοκιμάζονται πολλαπλές θεραπείες προκειμένου να βρεθεί αυτή που είναι πιο κατάλληλη για το άτομο. Είναι σημαντικό να ενημερώσετε το γιατρό σας εάν το θεραπευτικό σχήμα που λαμβάνετε δεν έχει τα αποτελέσματα που περιμένατε ή, πιθανώς, έχετε παρουσιάσει κάποιες παρενέργειες.

Μερικοί άνθρωποι μπορεί να δοκιμάσουν συμπληρωματικές θεραπευτικές προσεγγίσεις, όπως η γιόγκα, για να βελτιώσουν την ευεξία τους και να αντιμετωπίσουν το άγχος. Ωστόσο, υπάρχουν λίγα στοιχεία που να υποδεικνύουν ότι αυτές οι προσεγγίσεις, από μόνες τους, μπορούν να αντιμετωπίσουν με επιτυχία την κατάθλιψη.

Κατάθλιψη σε άτομα με άνοια

Η κατάθλιψη είναι συχνή σε άτομα με νόσο Alzheimer και άλλα ανοϊκά σύνδρομα. Η άνοια μπορεί να προκαλέσει παρόμοια συμπτώματα με την κατάθλιψη και η κατάθλιψη μπορεί να αποτελέσει πρώιμο στάδιο πιθανής άνοιας. Επειδή ακριβώς άνοια και κατάθλιψη συχνά μπορεί να συνυπάρχουν, ειναι σημαντικό ο γιατρός και οι ασθενείς να κατανοούν κάθε φορά προς ποια κατεύθυνση κινείται περισσότερο η διάγνωση. Εάν τα συμπτώματα της άνοιας εξελίσσονται ταυτόχρονα με μία εικόνα επιδεινούμενης κατάθλιψης, τότε αξίζει να προσπαθήσετε με τον γιατρό σας να θεραπεύσετε τη κατάθλιψη. Με αυτό το τρόπο, ενδέχεται να βελτιωθούν τα τυχόν γνωστικά ελλείματα που παρουσιάζονται στο πάσχων άτομο.

Μπορεί να προληφθεί η κατάθλιψη;

Πολλοί άνθρωποι αναρωτιούνται εάν η κατάθλιψη μπορεί να προληφθεί και πώς μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο εμφανισής της. Αν και οι περισσότερες περιπτώσεις κατάθλιψης δεν μπορούν να προληφθούν, εν τούτοις υπάρχουν αίτια που μπορούν να αντιμετωπισθούν, όπως φάρμακα που μπορεί να προκαλέσουν κατάθλιψη, διάφορες ενδοκρινοπάθειες, αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια, κοινωνική απομόνωση και μοναξιά. Επίσης, μερικές αλλαγές στο καθημερινό τρόπο ζωής μπορούν να έχουν μακροπρόθεσμα οφέλη στην ψυχική σας υγεία.

Αυτά είναι μερικά βήματα που μπορείτε να ακολουθήσετε :

• Να είστε σωματικά δραστήριοι και να τρώτε μια υγιεινή και ισορροπημένη διατροφή. Αυτό μπορεί να βοηθήσει στην αποφυγή ασθενειών που μπορεί να προκαλέσουν αναπηρία ή κατάθλιψη. Ορισμένες δίαιτες – συμπεριλαμβανομένης της δίαιτας DASH χαμηλής περιεκτικότητας σε νάτριο-έχει αποδειχθεί ότι μειώνουν τον κίνδυνο κατάθλιψης.
• Κοιμηθείτε 7-9 ώρες κάθε βράδυ, ενώ για τους πιο μεγάλους σε ηλικία, 5-6 ώρες ύπνου συνήθως αρκούν.
• Μείνετε σε επαφή με φίλους και οικογένεια. Δημιουργήστε ένα δίκτυο κοινωνικής στήριξης και παραμείνετε κοινωνικά συνδεδεμένοι.
• Συμμετέχετε σε δραστηριότητες που σας αρέσουν.
• Ενημερώστε τους φίλους, την οικογένεια και τον γιατρό σας εάν  αντιμετωπίζετε συμπτώματα κατάθλιψης.